ლერი ალიმონაკი: ესენი იყვნენ შარლატანები, პოლიტიკური შარლატანები!

ლერი ალიმონაკი: ესენი იყვნენ შარლატანები, პოლიტიკური შარლატანები!

გვესაუბრება მწერალი და
მთარგმნელი
ლერი ალიმონაკი.

- მოგესალმებით და მოხარული ვარ, რომ საშუალება მომეცა იმ ადამიანს გავცნობოდი, რომლის ნაწარმოებებს და თარგმანებს ვკითხულობდი ყმაწვილობისას.
ჩემს ბიბლიოთეკაში ინახება ერთ-ერთი თქვენი შესანიშნავი თარგმანი ლაო ძის “დაო დე ძინი”. მახსენდება - ლაო ძი ამბობს: “ადამიანი, როცა საქმეს განასრულებს, განზე უნდა გადგეს”. რას ნიშნავს ეს, როდის უნდა გადგეს ადამიანი განზე?

- მე ვფიქრობ, ადამიანმა საქმე უნდა გააკეთოს და ამპარტავნებას არ უნდა მიეცეს. თუმცა ამ სენტენციის გაგება ბევრნაირად შეიძლება. ამიტომაც არის “დაო დე ძინი” კაცობრიული ქმნილება. თვითონ თარგმანებშიც სხვადასხვაგვარი ინსტერპრეტაციები არის მოცემული და ეს არც არის გასაკვირი, ბოლოს და ბოლოს ფილოსოფიაა, ლიტერატურაა, მათემატიკა ხომ არ არის?!
სამწუხაროდ, დღევანდელ მწერლობაში ნაკლებად, თუმცა იქმნება ნაწარმოებები, რომლებსაც წაკითხვა უნდა. სწორად გამიგეთ: წაკითხვა და არა გადაკითხვა, როგორც გალაკტიონი ამბობდა: არსებობს წამკითხველი და არსებობს გადამკითხველიო.
ჩემი პერიოდის და ჩემზე უფროსი თაობის პროზაიკოსებს წაკითხვა უნდა.
არსებობს მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც შეიძლება საუკეთესო იყოს, მაგრამ კონკრეტულ პერიოდში არ, ან ვერ დაფასდეს. მას დრო აფასებს შემდეგ.
ისევ ლაო ძის მოვიშველიებ: “ო, რა გვიანია სიტყვა ბრძნული და დაუნჯებული”.
ბრძნული და დაუნჯებული სიტყვა გვიან შემოდის, გვიან ცხადდება ადამიანის ცნობიერებაში, ღირებულებებში და საერთოდ, საზოგადოებაში.
მაგალითად, მე 20 ს.-ის ქართული კლასიკა, პროზა და პოეზია კვლავ მიბრუნებას, ჩაღრმავებას იმსახურებს, მაგრამ ამის გამკეთებელი დღეს, ასეთი ფაციფუცის ეპოქაში, ძალიან ძნელია, აღარავის აღარ სცალია ამისთვის.
ჩვენი დიდი კლასიკოსი ილია ჭავჭავაძეც არ იყო პოლიტიკოსი, ის პოეტი იყო და მწერალი, მაგრამ, თავის ქვეყანას რომ დასჭირდა, მეხილეობაზეც წერდა, მეაბრეშუმეობაზეც, ვაჭრობაზეც და ათას რამეზე.
ამას იმიტომ ვამბობ, რომ ჩემი კოლეგებისგან ხშირად მსმენია: პოლიტიკაში არ ვერევიო.
გვარებს არ დავასახელებ. არიან ისეთი მიმართულების ადამიანები, მწერლები და პოეტები, რომლებსაც ჰგონიათ, სადღაც პარნასზე ვართო და იქედან უყურებენ დედამიწას და კაცობრიობას.
მაგრამ, თქვენი ნებართვით, თქვენ შეკითხვაზე ამომწურავ პასუხს ჩემი ბოლოდროინდელი რომანის “ელიაზარის დაბრუნებიდან” გაგცემთ. ელიაზარი არის მხატვარი, თუმცა მისი პიროვნება არის რეინკარნაცია მითიური ამირანის. ელიაზარი ჩამოდის თბილისში სოფლიდან, რომ ახალი ცხოვრება დაიწყოს და ის შემთხვევით აღმოჩნდება ხელოსანთა ამბოხში. ელიაზარს თავისი შინაგანი მე ეუბნება, რომ აქ არ არის მისი ადგილი და სურს, რომ გაერიდოს იქაურობას, მაგრამ ახსენდება თავისი მოძღვრის მიერ ნათქვამი პავლე მოციქულის სიტყვები: შენც იტირე, როცა სხვა ტირისო და ჩაებმება ელიაზარი ბრძოლაში.
ამით იმის თქმა მინდა, რომ პოლიტიკა ჩვენს მიღმა არ არსებობს და არც ჩვენ ვარსებობთ პოლიტიკის მიღმა.
არც ერთი დიდი ლიტერატურა პოლიტიკის გარეშე არ შექმნილა. საიდანაც გინდათ დავიწყოთ. გნებავთ ჰომეროსიდან, ანტიკური ლიტერატურიდან, ან შუა საუკუნეების ლიტერატურიდან, სადაც არც ერთი ნაწარმოები პოლიტიკისგან განცალკევებულად არ შექმნილა, არ არსებულა და არც აღიქმება.
როგორ შეიძლება ვინმემ მითხრას, რომ, მაგალითად, ფლობერის პროზა, ჰიუგოს, სტენდალის შემოქმედება არ იყო იმ დროის პოლიტიკის გამოძახილი და იმ პერიოდის ყოფიერების სარკე?! თომას მანი თავის ერთ წერილში თუ ინტერვიუში ამბობს: ვერ წარმომიდგენია მწერალი პოლიტიკის გარეშეო.
მისი “დოქტორი ფაუსტუსიც” კი, იმის მიუხედავად, რომ მწერალი იქ სულიერ და ეგზისტენციალურ სიღრმეებს ეხება, პოლიტიკის ფონზეა გააზრებული.
გოეთეს “ფაუსტიც”, თავის ძირებსა და ფესვებში, აუცილებლად განსაზღვრავს პოლიტიკურ ფონს.
ასე იყო შილერის “ყაჩაღები”, და რომელი ერთი ჩამოვთვალო.
დიდი, გრანდიოზული რუსული ლიტერატურა და გოგოლი გავიხსენოთ, ტოლსტოიზე რომ არ ვილაპარაკო, იგივე დოსტოევსკი, თავისი დროის პოლიტიკის უდიდესი ანალიტიკოსი “მკვდარი სახლის ჩანაწერებით”, “ძმები კარამაზოვებით”, “იდიოტით”… სიტყვა გამიგრძელდა, მაგრამ იმის თქმა მინდოდა, რომ წარმოუდგენელია მწერალი პოლიტიკის გარეშე.
კვლავ ილია ჭაჭავაძეს მივუბრუნდები: მისი პროზა თავიდან ბოლომდე პოლიტიკურია. “ოთარაანთ ქვრივი” იმ მიმართულებებს ასახავს, რაც ტრიალებდა მაშინდელ საზოგადოებაში. რასაც ადრე “გლახის ნაამბობში” ხოტბას ასხამდა, შემდეგ “ოთარაანთ ქვრივში” შეცვალა პოზიცია, შემრიგებლური ხიდის აგების მომხრე გახდა და ამის ქადაგება დაიწყო - ანუ საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ვითარებიდან გამომდინარე აყალიბებდა ორიენტირებს.
როცა ილია ჭაჭავაძის პრემია მომანიჭეს, ვთქვი: რაც უნდა პარადოქსად ჟღერდეს, მე მაინც 60-იანელთა იდეოლოგიაზე ჩამოვყალიბდი. ის იყო ჩემი ფუძე, იქ აღვიზარდე.
ღმერთმა ნუ ქნას და საქართველოს და ქართველს, რომ არ უწერია გადაშენება, ეს, გარკვეულწილად, 60-იანელთა მიერ არის საფუძველჩაყრილი და ეს ისეთი საძირკველია, რომელსაც ვერ ვშორდებით და ვერც დავშორდებით, რადგან იქ შეიკრიბა ძველი ისტორიულიც, გენეტიკურიც და ამიტომაც არის, რომ ილია ჭავჭავაძე როცა წერს დავით აღმაშენებელზე, გაბრიელ ქიქოძეზე, სიტყვას არ დაძრავს, ენას არ მოატრიალებს, რომ იმ საძირკველის ძირები არ ახსენოს, არ ამოიტანოს, არ გამოამზეუროს, თავის დროს არ მიუსადაგოს და მომავლისკენ არ გაიხედოს.
- მაგრამ ისინი იყვნენ “თერგდალეულები”, როგორც ახლა ამბობენ, ჩვენი დაუძინებელი მტრის - რუსეთის უნივერსიტეტებში გამოზრდილი თაობა.
- ასე ვიწრო გადასახედიდან თუ შევხედეთ ყველაფერს - შეცდომა იქნება.
უდიდესი მეცნიერები რუსეთიდან მოიწვია ივანე ჯავახიშვილმა და ეს რუსეთში აღზრდილი ქართველი სწავლულები ქართულ უნივერსიტეტში ეროვნულ იდეოლოგიას აღრმავებდნენ და პროპაგანდას უწევდნენ. უზარმაზარი კორიფეები იყვნენ, მხოლოდ შალვა ნუცუბიძის გახსენება იქნება, თუნდაც, საკმარისი.
- “თერგდალეულებმა” რუსეთში განათლება მაშინდელი დიდი ქართველი ქველმოქმედების ხელშეწყობით მიიღეს. როგორც ჩანს, იმ პერიოდის შეძლებული ადამიანებიც ფიქრობდნენ საქართველოს ხვალინდელ დღეზე და ინვესტიციას საქართველოს მომავალში დებდნენ. ახლაც აგზავნიან ახალგაზრდებს საზღვარგარეთ. რა პარალელელებს გაავლებთ ამ მიმართულებით?
- ასაკოვანი ადამიანი ვარ, ბევრი რამ გამომივლია და ამ ასპექტში, დიდ განსხვავებას ვპოულობ. ადრე უფრო მამულიშვილური მიზნებით აგზავნიდნენ ახალგაზრდებს საზღვარგარეთ. ახლა ეს განცდა, რაღაცნაირად, დაკნინებულია. დღეს ფიქრობენ: წავიდეს, ისწავლოს და რომ დაბრუნდება, იმდენი იშოვოს, რომ ოჯახური და ვიწრო კეთილდღეობა მოიპოვოს.
დავით სარაჯიშვილი, ზუბალაშვილები, კიტა აბაშიძე და სხვები რომ აგზავნიდნენ ახალგაზრდებს, მათ სულ სხვა მიზნები ჰქონდათ. დიახ, დიდი განსხვავება არის.
- მიზეზი?
- მიზეზი ისაა, რომ მაშინ საზოგადოება და მისი ცნობიერება ახლოს იყო მე 18 საუკუნის მოაზროვნეებთან, მე 19 საუკუნესთან, ნიკოლოზ ბარათაშვილთან, რომლის შემოქმედება მზის გულზე ილია ჭავჭავაძემ გამოიტანა, რომელსაც თავად გადასცა ეკატერინე ჭავჭავაძემ ნიკოლოზ ბარათაშვილის შემოქმედება. გახსოვთ, თქვენ, ალბათ, ილია რომ წერდა: ნიკოლოზ ბარათაშვილის შემოქმედებას რომ გავეცანი, ერთი კვირა სიცხე მქონდა, ავად ვიყავიო.
მაგრამ ახლა სულ სხვანაირადაა ყველაფერი: მომავალ თაობებში ნიჰილიზმი დამკვიდრდა, ცინიზმი გამეფდა, ახალგაზრდა თაობებმა წინა თაობებისადმი პატივისცემა დაკარგეს.
- “ჩარეცხილებს” და “ჩასარეცხებს” გულისხმობთ?
- არავისტი არ ვყოფილვარ არასოდეს, იმის მიუხედავად, რომ ზვიად გამსახურდია და მერაბ კოსტავა ჩემი უახლოესი მეგობრები, ჩემი შვილის - გიორგის ნათლიები იყვნენ. მე იმდენად ვარ პოლიტიკაში გარეული, რამდენადაც ეს პოლიტიკა ჩემი სამშობლოს ბედს ეხება, ამიტომ რასაც ვამბობ, ეს არავითარ სხვა მიზანს არ ემსახურება, გარდა მწერლის დამკვირვებლური პოზიციისა.
ნაციონალების შემოსვლამ ქართულ რეალობაში რა საშინელებებიც მოიტანა, ყველამ ვიცით.
პირადად ჩემს ოჯახსაც შეეხო მათი რეპრესიული ხელი.
ისეთი სისასტიკეები ჩაიდინეს, რომ ამ ავბედითობის შედეგებს დღემდე იმკიან ოჯახები, ქვეყანა და ამის გამოსწორება ან საერთოდ შეუძლებელია, ან ბევრი წლები სჭირდება.
ფსიქოლოგიური, სულიერი სტრესები, რეპრესიები ჩვეულებრივი ამბავი იყო. ესენი იყვნენ შარლატანები, პოლიტიკური შარლატანები, მათი სახელების და გვარების ხსენებაც კი დამამცირებელია ჩემთვისაც და ჩემი აზრით, ყველა ღირსეული ადამიანისთვის.
- ბატონო ლერი, ყველაფერი, რაც ჩვენს ლიტერატურასა და ხელოვნებაში ხდება, ასევე პოლიტიკაშიც, იქნება გლობალიზაციის ბრალია და ამიტომაც ვეღარ ვიხედებით უკან და უფრო უკან, და ვიხედებით მხოლოდ წინ?!
- კვლავ “დაო დე ძინს” მოვიყვან მაგალითად. ამ ნაწარმოების თარგმნისას, როგორც ჩინურ კულტურას ვეცნობოდი, ასევე ვფიქრობდი, გავრკვეულიყავი იაპონურ კულტურაში, რომ მეთარგმნა შემდეგ იაპონური კლასიკური ნაწარმოებები. იაპონელებს აქვთ ძენის ხელოვნება, რომელიც არ გადაზრდილა ფილოსოფიაში, მაგრამ მისი საფუძვლები დაოსიზმიდან მომდინარეობს. დიდი და თვითმყოფადი იყო იაპონური კულტურა, მაგრამ შუა საუკუნეებში მას ჩინურთან ათქვეფის საშიშროება დაემუქრა, ამიტომაც იაპონელებმა შეწყვიტეს მიმოსვლა ჩინეთთან და ამასთანავე მთელ სამყაროსთანაც. ზღვაში ჩავლილ გემზე ლაპარაკიც კი აკრძალული იყო. მხოლოდ, ერთადერთი, სავაჭრო გემი შემოდიოდა ჩინეთიდან.
დღეს ძალიან ბანალური, თითქმის უგემოვნო, უღიმღამო, კულტურასთან ნაკლები შემხებლობის ლიტერატურა შემოდის ჩვენში უცხოეთიდან, იგივე დასავლეთიდან და ამერიკიდან.
დღეს ყოველივე ქართულის გათქვება-განიავება ადვილი გახდა, რადგან განათლება დააკლდა ჩვენს ერს, ჩვენმა მომავალმა თაობებმა, რაოდენ გასაკვირიც უნდა იყოს, ნაკლებად იციან მშობლიური ენა. სიტყვების მნიშვნელობაც არ იციან, ქართულ სინტაქსსაც ვერ აყალიბებენ.
“ნაციონალური მოძრაობის” იდეოლოგები და იდეოლოგიური თავკაცები ებრძვიან ქრისტიანობას, რომელმაც ჩაუყარა საფუძველი კულტურას ევროპაში. ყოველივე ამან გამოიწვია, კონკრეტულად, საქართველოში, დესპოტიზმი, თავისუფალი სამყაროსადმი სხვაგვარი დამოკიდებულება. ამას თაობები, ევოლუციურად, მაინც გააკეთებდნენ, მაგრამ ნაციონალებმა ნაჩქარევად მოინდომეს. ნაჯახი აიღეს და ახალი ადამიანის შექმნა დააპირეს. იმდენად უვიცები არიან, რომ არ იციან, ახალი ადამიანი უკვე შექმნილია და ის შეიქმნა 2000 წლის წინათ, როცა მესია მოვიდა და დაემკვიდრა მისი მოძღვრება ევროპაში. ვიდრე კაცობრიობა იარსებებს ეს მეორეჯერ აღარ განმეორდება.
- ბატონო ლერი, როგორც ვიცი, თქვენი ვაჟი პატიმარი იყო ნაციონალური რეჟიმის დროს. რა მოხდა, რატომ დაიჭირეს თქვენი შვილი?
- არ მინდა გახსენება. ძალიან გთხოვთ, ნუ მომაყოლებთ ამას. -მხოლოდ ერთ ამბავს გავიხსენებ. მე და ჩემი მეუღლე მოვდიოდით გლდანის საპატიმროდან. ჩემი მეუღლე ძველი დისიდენტია და ეს ჩაწერეთ აუცილებლად: სანამ ერთიმეორისგან არ გაარჩევენ ზვიადისტობას და დისიდენტობას, მანამდე სულ გაუგებრობა იქნება, რადგან არც ერთი ზვიადისტი არ ყოფილა დისიდენტი და არც ერთი დისიდენტი თავს ზვიადისტს არ უწოდებს.
ჩემს შვილზე ვლაპარაკობდი, უკანონო პატიმარზე, რომლის უდანაშაულობა არა მხოლოდ ქართულმა სასამართლომ, არამედ მერე სტრასბურგმაც დაამტკიცა. იმ პერიოდში, როგორც გითხარით, გლდანის ციხის პატიმარი იყო. მაშინ ციხის საავადმყოფოში იწვა და გამწარებული მშობლები მის სანახავად ვიყავით. უკან რომ ვბრუნდებოდით, „მარშრუტკამ“ სანაპიროზე გამოიარა, სანაპიროდან წმინდა სამების გუმბათი გამოჩნდა, ჩემმა მეუღლემ პირჯვარი გადაიწერა და ატირებულს აღმოხდა: ნეტა, არავინ მოვა, რომ დაგვიხსნას ამ უბედურებისგანო?! „მარშრუტკაში“ ხმა არავის ამოუღია. მძღოლს შევხედე და ცრემლები წამოუვიდა. ვინ გაიღებდა ხმას. გაქანებული ნაცების მმართველობა იყო, მობილურებიდან ელემენტს იღებდნენ, ყველაფერი ისმინებოდა. რომ ჩამოვედით, მძღოლმა ფულიც არ გამოგვართვა. ამ ამბიდან მეორე თუ მესამე დღეს ბიძინა ივანიშვილმა გააკეთა განცხადება პოლიტიკაში შემოსვლის შესახებ.
ბიძინა ივანიშვილი რომ არ გამოჩენილიყო, შეიძლებოდა სახალხო აჯანყება დაწყებულიყო, სისხლიანი დაპირისპირება, რომლის შემდეგაც საქართველო აუცილებლად წაიშლებოდა. ამით მან ყველაფერი სასიკეთოდ შემოაბრუნა და გადაარჩინა საქართველო ორმოში აბსოლუტურად დამარხვისგან. დიახ, ორმოში ვიყავით და დამარხვაღა გვაკლდა.
ახლა ამ კაცს სურს, რაღაცები წამოსწიოს, ფეხზე დააყენოს. კი არ უნდა თქვა: ჯიბეში მილიონები რატომ არ ჩამიდოო, ის უნდა იფიქრო, რას „უდებს“ ჯიბეში შენს ქვეყანას, შენს მომავალს, მაგრამ ამის დამნახავი ძალიან ცოტაა. ბევრი უმეცარია ჩვენს გარშემო, ძვირფასო ირანდა და ახლა ასულელებენ ხალხს „ობიექტივის“ ეთერიდან, ნაცების ტელევიზიებზე აღარ ვლაპარაკობ. ეს უსინდისო ბურჯანაძე და სხვები, აღარ მინდა მაგათზე ლაპარაკი. როგორ შეიძლება, საერთოდ, ნაცებზე საუბარი და მათ გვერდით დაჯდომა ახლა? ესენი უნდა გაიხვეტონ ჩვენი ცხოვრებიდან. ნაციონალები ისტორიის ფურცლებიდან დიდი ხანია გახვეტილი არიან, ოღონდ თვითონ არ იციან და მალე დაინახავენ ამას.
უხერხულია ამის თქმა, მაგრამ, მათი კიდევ მობრუნება ნიშნავს ჩეჩმაში ჩააგდო იქიდან ამოყვანილი ადამიანი.
დღეს აღმშენებლობაზე უნდა ვლაპარაკობდეთ, კულტურაზე, რა გავაკეთოთ, რა შევმატოთ ერს და ქვეყანას.
მეტი განათლება უნდა შემოვიდეს საქართველოში, კიდევ ვიმეორებ: ფესვებზე დაყრდნობილი ევროპული და ამერიკული განათლება უნდა შემოვიდეს და ასე უნდა ვეწაფებოდით მსოფლიო კულტურას.
- ბატონო ლერი, თქვენი გვარი არაქართულია.
- ჩემი გვარი ბერძნული წარმოშობისაა, დედით ბურჯანაძე ვარ. სხვათა შორის, ერთმა ტელეჟურნალისტმა ეთერში ჩემზე თქვა: ეს არის ბერძენი კაცი, ქართულად რომ წერსო. მომჭრა თავი... (იცინის).
საერთოდაც, ჩემო კარგო, საქმე ისაა, რას გაუკეთებ შენს სამშობლოს, თორემ ბევრი ვიცი ქართული გვარით, საქართველოს დაქცევაზე რომ „იღვაწეს“ მთელი ცხოვრება. მაგრამ ჩვენ წინ უნდა ვიყურებოდეთ, მომავლისკენ. ჩემი ნაწარმოებები, თარგმანები, ლექსები და ესეები არასდროს ჩამორჩენია ცხოვრებას, თანადროულობას, ეპოქას და ახლაც, რაც შემიძლია, კვლავ ვშრომობ - ისევ ჩემი ქვეყნისთვის, ისევ საქართველოსთვის.

ირანდა კალანდაძე

 საერთო გაზეთი